معاملات و قرضهاى پيغمبر ( ص ) را مىنوشتند . ابن عربى در المحاضرات « 1 » آورده كه ؟ صلت و زبير بن عوام ، حساب صدقات را مىنوشتند ، و حذيفة بن يمان پيش‌فروش يا پيش‌خريد يا برآورد نخل را مىنوشت ، و مغيرة بن شعبه و حصين بن نمير قرضها و معاملات را مىنوشتند و شرحبيل بن حسنه توقيعات به ملوك را مىنوشت . ( 1 ) نظر اجمالى در كاتبان پيغمبر ( ص ) در المواهب آمده كه كاتبان پيغمبر ( ص ) عده زيادى هستند . يكى از محدثان تأليف بديعى دربارهء آنها دارد و بسيارى از اخبار و آثار آنان را گرد آورده است . در صدر كاتبان ، خلفاى چهارگانه‌اند كه خاصّان پيغمبر ( ص ) بودند . از جملهء مؤلفان در احوال كاتبان قضاعى است . « 2 » و عمر بن شبه كه ابن عبد البر در الاستيعاب از آن نقل كرده و ابو عبد الله محمد بن على بن احمد بن حديدة انصارى كتابى در دو بخش به نام المصباح المضيء فى كتّاب النبى الامّى و رسله الى ملوك الارض عربى و عجمى نوشته : بخش اول در كاتبان حضرت و بخش دوم در مكاتبات او با پادشاهان . او اين كتاب را به سال 679 در خانقاه صالحه مصر از تأليف آن فارغ شده است . نيز از شمار كسانى كه در اين موضوع تأليف دارند ، جمال انصارى است كه شاگردش برهان حلبى در حواشى بر الشفاء از آن ياد كرده است و شايد همين مؤلف ياد شده ، يا غير او باشد . نيز از ديگر مؤلفان در اين موضوع ، ابن ابى الجعد است كه شهاب در شرح الشفاء از آن اظهار اطلاع نموده و مىگويد ظاهرا برهان حلبى از آن بىاطلاع بوده است . مىتوان گفت پس از فتح مكه ، دو نفر بيش از همه براى پيغمبر ( ص ) كتابت كرده‌اند : زيد بن ثابت و معاويه . در المواهب آمده است كه بيشترين كتابت را به طور مطلق براى پيغمبر ( ص ) خلفاى اربعه ، ابان و خالد ( پسران سعيد بن عاصى ) انجام داده‌اند . ( 2 ) آموزش حضرت در نحوه خط نوشتن كاتبان سيوطى در آخر طبقات اللغويين و النحاة حديثى مسلسل از كاتبان نقل كرده به اين ترتيب : عبد الحميد كاتب از سالم بن هشام كاتب از عبد الملك بن مروان كاتب از زيد بن ثابت ، كاتب وحى گويد : هرگاه « بسم الله » نوشتيد ، سين را آشكار كنيد و نيز آورده است كه هرگاه كاتب در موضعى مىانديشد ، قلم را بر پشت گوشش بگذارد . نيز آورده است كه معاويه براى

--> ( 1 ) . ابن عربى ، المحاضرات ، ص 29 . ( 2 ) . ر . ك : ابن حجر عسقلانى ، الاصابة ، احوال حصين بن نمير .